ΑΠΟ ΤΟ "ΠΩΣ ΔΕΝΟΤΑΝ ΤΟ ΑΤΣΑΛΙ" ΤΟΥ ΟΣΤΡΟΦΣΚΙ ΣΤΟ "ΠΩΣ ΣΕ ΔΕΝΕΙ ΕΝΑΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ". ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΕΦΤΟΥΝ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΟΥΣ

ΛΥΚΑΣΤΡΟΣ :

ΑΠΟ ΤΟ "ΠΩΣ ΔΕΝΟΤΑΝ ΤΟ ΑΤΣΑΛΙ" ΤΟΥ ΟΣΤΡΟΦΣΚΙ ΣΤΟ "ΠΩΣ ΣΕ ΔΕΝΕΙ ΕΝΑΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ". ΚΑΙ ΠΩΣ ΠΕΦΤΟΥΝ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΟΥΣ.

Για σχεδόν έναν αιώνα κυριαρχίας των πολέμων βιομηχανικής κλίμακας, το κύριο (βαρύ) άρμα μάχης κυριαρχούσε ως το απόλυτο σύμβολο της χερσαίας ισχύος. Από τις απέραντες ανοιχτές πεδιάδες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τις ερήμους της Μέσης Ανατολής, η συνταγή της νίκης ήταν απλή: κατασκεύαζε βαρύτερη χαλύβδινη θωράκιση, τοποθετούσε μεγαλύτερα πυροβόλα και επένδυε εκατομμύρια δολάρια ώστε ένα και μόνο όχημα να μετατρέπεται σε ένα ασταμάτητο φρούριο. Αν ένας αντίπαλος ήθελε να καταστρέψει αυτό το όχημα, ήταν αναγκασμένος να το αντιμετωπίσει με ένα εξίσου βαρύ και εξίσου ακριβό όπλο.

Αυτή η μαθηματική βεβαιότητα έχει πλέον καταρρεύσει ολοκληρωτικά. Στο σύγχρονο πεδίο μάχης, ένα πλαστικό drone αξίας 5.000 δολαρίων, αγορασμένο μέσω διαδικτύου και εξοπλισμένο με μια απλή εκρηκτική γόμωση, μπορεί συστηματικά να εντοπίζει και να καταστρέφει ένα κύριο άρμα μάχης αξίας 5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτή η ακραία ανισορροπία έχει διαλύσει εκ θεμελίων τα παραδοσιακά στρατιωτικά δόγματα. Αναγκάζει τα υπουργεία Άμυνας σε όλο τον κόσμο να αντιμετωπίσουν μια σκληρή αλήθεια: οι πιο πολύτιμες και υψηλού κόστους πλατφόρμες τους έχουν μετατραπεί σε τεράστιες, αργοκίνητες υποχρεώσεις.

Η Σκληρή Αριθμητική της Σύγχρονης Φθοράς

Το βασικό ζήτημα που κρατά άγρυπνους τους στρατιωτικούς σχεδιαστές δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας, αλλά τα ίδια τα μαθηματικά της αναλογίας ανταλλαγής. Ιστορικά, ένα όπλο θεωρούνταν οικονομικά αποδοτικό όταν κατέστρεφε έναν στόχο αντίστοιχης αξίας. Ο σημερινός πόλεμος των drones λειτουργεί πάνω σε μια πλήρως ανεστραμμένη οικονομική κλίμακα.

Όταν ένα drone πρώτου προσώπου (FPV) χτυπά τη λεπτή επάνω ή οπίσθια θωράκιση ενός προηγμένου άρματος, η οικονομική αναλογία ανταλλαγής φτάνει στο εξωφρενικό 1.000 προς 1. Ακόμη κι αν το πλήρωμα του άρματος καταφέρει να καταρρίψει εννέα εισερχόμενα drones πριν ένα δέκατο τελικά διαπεράσει την άμυνα και προκαλέσει μια καταστροφική έκρηξη, ο επιτιθέμενος εξακολουθεί να κερδίζει συντριπτικά την οικονομική μάχη.

Ένας στόλος 100 φθηνών drones κοστίζει ένα ελάχιστο κλάσμα της αξίας ενός σύγχρονου τεθωρακισμένου οχήματος, κι όμως διαθέτει τη δυνατότητα να αφανίσει μια ολόκληρη μηχανοκίνητη φάλαγγα. Καμία βιομηχανική οικονομία, όσο πλούσια κι αν είναι, δεν μπορεί να αντέξει έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς όταν περιουσιακά στοιχεία πολλών εκατομμυρίων δολαρίων εξαφανίζονται από αναλώσιμα κομμάτια καταναλωτικών ηλεκτρονικών.

Η Αλυσίδα Εφοδιασμού Μετατρέπεται σε Στόχο

Πέρα από την άμεση οικονομική απώλεια του ίδιου του οχήματος, η επανάσταση των drones αποκάλυψε τις βαθιές ευπάθειες της τεράστιας εφοδιαστικής αλυσίδας που στηρίζει τα βαριά τεθωρακισμένα. Ένα κύριο άρμα μάχης δεν λειτουργεί απομονωμένα. Απαιτεί χιλιάδες λίτρα εξειδικευμένου καυσίμου, βαριά οχήματα ανάκτησης, συνεχή αντικατάσταση ανταλλακτικών και υψηλά εκπαιδευμένους μηχανικούς, των οποίων η εκπαίδευση διαρκεί χρόνια.

Στο παρελθόν, αυτά τα δίκτυα υποστήριξης παρέμεναν με ασφάλεια πίσω από τις γραμμές του μετώπου. Τώρα όμως, drones αναγνώρισης μεγάλου βεληνεκούς σαρώνουν συνεχώς το πεδίο μάχης, καθιστώντας ολόκληρη τη ζώνη επιχειρήσεων πλήρως διαφανή.

Τη στιγμή που ένα βυτιοφόρο καυσίμων ή ένα φορτηγό πυρομαχικών κινηθεί προς τα εμπρός για να εξυπηρετήσει ένα άρμα, εντοπίζεται και στοχοποιείται από ένα σμήνος φθηνών drones-καμικάζι. Διακόπτοντας την αλυσίδα ανεφοδιασμού από χιλιόμετρα μακριά, τα φθηνά μη επανδρωμένα συστήματα μπορούν να εξουδετερώσουν πλήρως έναν στόλο αρμάτων χωρίς καν να χρειαστεί να διαπεράσουν τη βαριά μετωπική θωράκιση. Το τεράστιο σύστημα logistics που υποτίθεται ότι συντηρούσε την ισχύ μετατράπηκε σε έναν γιγαντιαίο στόχο.

Η Ίδια η Φιλοσοφία του Άρματος Αλλάζει

Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, ακόμη και η ίδια η υλικότητα του άρματος αρχίζει να επαναπροσδιορίζεται. Η εποχή όπου η επιβίωση εξαρτιόταν αποκλειστικά από όλο και παχύτερους όγκους χάλυβα φαίνεται να φτάνει στα όριά της. Οι στρατιωτικοί σχεδιαστές εξετάζουν πλέον ελαφρύτερες και πιο «έξυπνες» μορφές προστασίας: σύνθετα υλικά, ανθρακονήματα (carbon fiber), κεραμικές επιστρώσεις, πολυστρωματικές δομές, ακόμη και μελλοντικές εφαρμογές γραφενίου.

Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να δημιουργηθεί ένα «άτρωτο» άρμα, αλλά ένα όχημα δυσκολότερο να εντοπιστεί, πιο ευκίνητο, φθηνότερο στην παραγωγή και ευκολότερο στην επισκευή ή αντικατάσταση. Τα σύνθετα υλικά μειώνουν σημαντικά το βάρος, περιορίζουν τη θερμική υπογραφή και επιτρέπουν modular σχεδιάσεις όπου κατεστραμμένα τμήματα μπορούν να αντικαθίστανται γρήγορα στο πεδίο.

Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα προηγμένα υλικά δεν λύνουν από μόνα τους το πρόβλημα. Τα ανθρακονήματα και τα πολυμερή υλικά παραμένουν ευάλωτα απέναντι σε βλήματα υψηλής κινητικής ενέργειας, ακραίες θερμοκρασίες και επαναλαμβανόμενα εκρηκτικά κύματα. Γι’ αυτό και το μέλλον πιθανότατα δεν ανήκει ούτε στο κλασικό χαλύβδινο τέρας των 70 τόνων ούτε σε κάποιο «πλαστικό υπεράρμα», αλλά σε υβριδικές πλατφόρμες όπου η επιβίωση θα προκύπτει από τον συνδυασμό κινητικότητας, χαμηλής ανιχνευσιμότητας, ηλεκτρονικού πολέμου, ενεργητικής άμυνας και τεχνητής νοημοσύνης.

Το πραγματικό σημείο καμπής ίσως βρίσκεται αλλού: στη μετάβαση από λίγες πανάκριβες και βαριές πλατφόρμες σε μεγάλα δίκτυα φθηνότερων, ημιαυτόνομων και εν μέρει αναλώσιμων οχημάτων και drones. Εκεί όπου μετρά περισσότερο η διασπορά, η πληροφορία και η ταχύτητα προσαρμογής παρά το πάχος της θωράκισης.

Επιβάλλοντας μια Μαζική Αναθεώρηση του Δόγματος

Αυτή η οικονομική και τακτική πραγματικότητα έχει αναγκάσει τις ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του κόσμου να προχωρήσουν σε άβολες και αιφνίδιες αλλαγές στις μακροπρόθεσμες στρατηγικές τους. Ορισμένοι πιο διορατικοί κλάδοι, όπως το Σώμα Πεζοναυτών των Ηνωμένων Πολιτειών, αναγνώρισαν νωρίς τη μετατόπιση και απέσυραν πλήρως τα βαριά άρματα από τη δομή μάχης τους, εστιάζοντας αποκλειστικά σε εξαιρετικά ευκίνητες μονάδες drones και πυραύλων.

Άλλοι στρατοί προσπαθούν εσπευσμένα να προσαρμόσουν τα υπάρχοντα τεθωρακισμένα τους συγκολλώντας μεταλλικά κλουβιά στις οροφές των πύργων και εγκαθιστώντας συστήματα ηλεκτρονικών παρεμβολών για να μπλοκάρουν τα σήματα των drones. Ωστόσο, αυτές οι προσωρινές λύσεις αποδεικνύονται ακριβές «ασπιρίνες».

Μόλις αναπτυχθεί μια νέα συχνότητα παρεμβολών, οι κατασκευαστές drones απλώς ενημερώνουν το λογισμικό τους ή στρέφονται σε καλώδια οπτικών ινών που είναι πλήρως απρόσβλητα από τον ηλεκτρονικό πόλεμο. Ο ρυθμός καινοτομίας του λογισμικού στα μικρά drones μετριέται σε εβδομάδες, ενώ ο κύκλος αναβάθμισης ενός παραδοσιακού άρματος απαιτεί χρόνια, αφήνοντας τη βιομηχανία παραδοσιακής άμυνας να κυνηγά διαρκώς τις εξελίξεις.

Η εποχή της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας των αρμάτων έχει επισήμως τελειώσει, αφού ήδη έχει ανατραπεί από την ασταμάτητη άνοδο της φθηνής, μαζικής και κατευθυνόμενης με ακρίβεια ισχύος. Αποδεικνύοντας ότι ένα drone των 5.000 δολαρίων μπορεί αξιόπιστα να «σβήσει» ένα περιουσιακό στοιχείο αξίας 5 εκατομμυρίων δολαρίων, ο σύγχρονος πόλεμος έχει χρεοκοπήσει τα παραδοσιακά στρατιωτικά δόγματα, αναγκάζοντας τις παγκόσμιες δυνάμεις να εγκαταλείψουν τις ογκώδεις και πανάκριβες πλατφόρμες υπέρ φθηνών, κατανεμημένων και ευφυών μέσων.

Άλλη μια τρανή απόδειξη της "εικασίας" του Ευτυχή Μπιτσάκη για την "δυναμική του ελαχίστου", που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη και από τους σχεδιαστές των κομματικών δογμάτων των μαχών του προηγούμενου αιώνα. Μάλλον είχε καταλάβει από τα 60s ότι τα κάστρα και οι χαλύβδινες θωρακίσεις τους πάντα θα πέφτουν από σμήνη τέτοιων ιπταμένων Δούρειων Ίππων, όπως φιλοδοξεί να είναι και το πιο πάνω.