Η Νομοτέλεια της Παρακμής: Η Παγίδα του Θουκυδίδη και η Κρίση της Δύσης.

ΛΥΚΑΣΤΡΟΣ :

Η Νομοτέλεια της Παρακμής: Η Παγίδα του Θουκυδίδη και η Κρίση της Δύσης.

Η ιστορία σπάνια κινείται ευθύγραμμα. Πιο συχνά η πορεία της θυμίζει έναν κύκλο ισχύος, πλούτου και σύγκρουσης, όπου οι αυτοκρατορίες γεννιούνται από την παραγωγή, κορυφώνονται μέσω του εμπορίου και συχνά παρακμάζουν όταν η πραγματική οικονομία υποχωρεί μπροστά στη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία.

Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν ιστορικοί και θεωρητικοί των μεγάλων ιστορικών κύκλων, όπως ο Peter Turchin με την Κλειοδυναμική του, που δανείζεται πολλά από τις Φυσικές Επιστήμες για να βγάλει κάποια άκρη στις συνήθως άσκοπες φλυαρίες των θεωρητικών.
Η άνοδος και η πτώση των μεγάλων δυνάμεων όμως δεν είναι μηχανικός νόμος·αλλά επαναλαμβανόμενα μοτίβα, που δύσκολα αγνοούνται.

Σήμερα, πολλοί βλέπουν τις ΗΠΑ και συνολικά τη Δύση να εισέρχονται σε μια επικίνδυνη φάση μετάβασης. Η βιομηχανική τους υπεροχή έχει μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό αλλού, ενώ σημαντικό μέρος της οικονομικής ισχύος τους στηρίζεται πλέον στις αγορές κεφαλαίου, στις υπηρεσίες, στο χρέος και στη δύναμη του νομίσματος. Η πραγματική παραγωγή δεν εξαφανίστηκε· όμως δεν αποτελεί πια το αδιαμφισβήτητο θεμέλιο της ισχύος τους όπως τον 20ό αιώνα.

Απέναντί τους βρίσκεται η Κίνα: μια δύναμη που μέσα σε λίγες δεκαετίες μετατράπηκε από εργαστήριο φθηνής παραγωγής σε βιομηχανικό, τεχνολογικό και γεωοικονομικό γίγαντα. Η άνοδος της, και παρά τα εμφανή εσωτερικά της προβλήματα, προκαλεί τον φόβο μιας ιστορικής μετάβασης ισχύος — αυτό που αρκετοί αναλυτές αποκαλούν Thucydides Trap.

Στην αρχική εκδοχή της θεωρίας, ο Θουκυδίδης περιέγραφε πώς η ναυτική άνοδος της Αθήνας γέννησε τον φόβο της χερσαίας στρατιωτικής τοπικής υπερδύναμης Σπάρτης και οδήγησε στον Πελοποννησιακό πόλεμο.

Σήμερα η εικόνα μοιάζει σχεδόν ανεστραμμένη: μια παραδοσιακή ναυτική υπερδύναμη φοβάται την άνοδο μιας κυρίως χερσαίας και βιομηχανικής δύναμης που επεκτείνει την επιρροή της μέσω εμπορικών διαδρόμων, των υποδομών και της τεχνολογίας.

Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες μεταβάσεις συχνά οδηγούν σε σύγκρουση — όχι επειδή υπάρχει κάποιος μυστικός νόμος του αίματος, αλλά επειδή οι κατεστημένες δυνάμεις σπάνια αποδέχονται αδιαμαρτύρητα την απώλεια της πρωτοκαθεδρίας τους.

Από τους ανταγωνισμούς:
Ολλανδίας – Αγγλίας για την εμπορική κυριαρχία,
έως τη σύγκρουση Γερμανίας – Μ. Βρετανίας πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο,
και την αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιαπωνίας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο,η μετάβαση ισχύος υπήρξε συχνά εκρηκτική.

Όμως οι αυτοκρατορίες συνήθως δεν καταρρέουν πρώτα στο πεδίο της μάχης. Καταρρέουν εσωτερικά:
όταν οι ελίτ αποσυνδέονται από την κοινωνία,
όταν το χρέος αντικαθιστά την παραγωγή,
όταν η χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία γίνεται σημαντικότερη από την πραγματική οικονομία,
και όταν η πολιτική μετατρέπεται σε διαχείριση φόβου.

Σε αυτό το πλαίσιο, το City του Λονδίνου παραμένει ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ελέγχοντας το 40% της κίνησης κεφαλαίων, κυρίως του "μαύρου χρήματος". Το δίκτυο offshore, τα κεφάλαια που διακινούνται μέσω φορολογικών παραδείσων και η τεράστια επιρροή του αγγλοσαξονικού χρηματοοικονομικού μοντέλου των trust αποτελούν πραγματικά στοιχεία της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης — αν και συχνά παρουσιάζονται με υπερβολή ή μυθολογικό τρόπο στον δημόσιο διάλογο. Σε αυτόν συχνά αγνοείται η δύναμη της 3ης Βρετανικής Αυτοκρατορίας των offshore, πάνω στις στάχτες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που τελείωσε στα Στενά του Σουέζ το 1956, που πλέον λειτουργεί ασφυκτικά και για το σκιώδες παρατραπεζικό σύστημα των funds που αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο στα χρηματοπιστωτικά της Δύσης.

Το Brexit επίσης δεν μπορεί να εξηγηθεί από μία μόνο αιτία. Ήταν ταυτόχρονα κρίση ταυτότητας, οικονομικής ανισότητας, μεταναστευτικής πίεσης, πολιτικής δυσπιστίας και γεωοικονομικής στρατηγικής. Ωστόσο, αποκάλυψε κάτι βαθύτερο: ότι ακόμη και ο πυρήνας της Δύσης αμφισβητεί πλέον το ίδιο το μοντέλο που οικοδόμησε για να φοροδιαφεύγουν οι ελίτ της.

Την ίδια στιγμή, η Ευρασία μετατρέπεται ξανά σε κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας. Η Κίνα, η Ινδία και δευτερευόντως η Ρωσία επιχειρούν — η καθεμία με διαφορετικό τρόπο — να μετατοπίσουν την ισχύ από τις θαλάσσιες αυτοκρατορίες προς τους χερσαίους διαδρόμους ενέργειας, εμπορίου και πρώτων υλών. Ο νέος «Δρόμος του Μεταξιού» δεν καταργεί τη ναυτική ισχύ της Δύσης· αλλά αμφισβητεί την αποκλειστικότητα της.

Το πραγματικό ερώτημα ίσως δεν είναι ποια αυτοκρατορία θα επικρατήσει. Είναι αν ο κόσμος μπορεί να περάσει σε κάποια νέα ισορροπία χωρίς να επαναλάβει τον παλιό κύκλο παρακμής και πολέμων.
Γιατί όταν οι κοινωνίες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στους θεσμούς, όταν η οικονομία μετατρέπεται σε καζίνο και όταν οι ελίτ πιστεύουν ότι μπορούν να σωθούν μόνες τους, τότε η ιστορία γίνεται επικίνδυνα απρόβλεπτη.

Και τότε η «Παγίδα του Θουκυδίδη» παύει να είναι θεωρία. Γίνεται ψυχολογία φόβου.

Οι αυτοκρατορίες πεθαίνουν πρώτα στο εσωτερικό τους. Τα κανόνια απλώς ανακοινώνουν επίσημα τον θάνατο.

Και το πιο ανησυχητικό σε κάθε μεγάλο ναυάγιο της ιστορίας είναι ότι, μέχρι την τελευταία στιγμή, οι επιβάτες της πρώτης θέσης πιστεύουν πως θα βρεθεί αρκετός χώρος πάνω στη σανίδα — ακόμη κι αν χρειαστεί να αφήσουν κάποιον άλλον να γίνει ο νέος Τζακ του Τιτανικού για να διασωθούν.